Profilaktyka nowotworów u kobiet – jak dbać o zdrowie piersi i jajników?

Profilaktyka nowotworów u kobiet – jak dbać o zdrowie piersi i jajników?

Nowotwory piersi i jajników to jedne z najczęstszych i najgroźniejszych chorób onkologicznych dotykających kobiety na całym świecie. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), rak piersi pozostaje najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u kobiet, a rak jajnika należy do najczęściej prowadzących do zgonu nowotworów ginekologicznych. Profilaktyka – czyli działania zapobiegawcze – odgrywa kluczową rolę w zmniejszeniu zachorowalności i umieralności na te choroby.

Dlaczego profilaktyka jest tak ważna?

Nowotwory, zwłaszcza na wczesnym etapie, mogą nie dawać żadnych objawów. Tymczasem ich wykrycie w stadium bezobjawowym daje największe szanse na pełne wyleczenie. Badania wskazują, że kobiety, które regularnie się badają, mają istotnie wyższe przeżycia 5-letnie. Niestety, wiele kobiet zgłasza się do lekarza dopiero w zaawansowanym stadium choroby, gdy objawy stają się uciążliwe.

Profilaktyka raka piersi

Samobadanie piersi

To podstawowy element troski o własne zdrowie. Powinno być wykonywane raz w miesiącu, najlepiej między 6. a 9. dniem cyklu. Kobieta uczy się rozpoznawać strukturę swoich piersi i łatwiej zauważa niepokojące zmiany.

Objawy alarmowe:

• guzki, zgrubienia,

• zmiany w symetrii piersi,

• wydzielina z brodawki,

• owrzodzenia lub przebarwienia skóry.

  
  

Badania obrazowe

• USG piersi – bezpieczne i skuteczne, szczególnie dla młodszych kobiet (20–40 lat).

• Mammografia – rekomendowana u kobiet powyżej 50. roku życia, refundowana co 2 lata w Polsce w ramach programu NFZ.

• Rezonans magnetyczny (MRI) – dla kobiet z grupy wysokiego ryzyka, np. z mutacją BRCA.

  
  

Czynniki ryzyka raka piersi:

• występowanie raka piersi w rodzinie (matka, siostra),

• mutacje genetyczne BRCA1 i BRCA2,

• hormonalna terapia zastępcza,

• późne macierzyństwo lub jego brak.

  
  

Profilaktyka raka jajnika

Rak jajnika bywa nazywany „cichym zabójcą” – ze względu na niespecyficzne objawy. Niestety, brak skutecznego testu przesiewowego sprawia, że diagnostyka bywa trudna.

Zalecane badania:

• USG transwaginalne – pozwala ocenić strukturę jajników i wykryć zmiany torbielowate lub lite.

• Badanie CA-125 – marker nowotworowy podwyższony u części chorych, jednak nie jest swoisty.

• Badania genetyczne – wskazane u kobiet z historią raka jajnika/powiększonego ryzyka rodzinnego⁶.

  
  

Objawy raka jajnika:

• uczucie wzdęcia lub pełności,

• bóle w dole brzucha i miednicy,

• parcie na pęcherz lub częste oddawanie moczu,

• zmiany w rytmie wypróżnień lub krwawienia z dróg rodnych.

  
  

Zdrowy styl życia jako codzienna profilaktyka

Zdrowe nawyki mają ogromny wpływ na ryzyko rozwoju nowotworów.

Zalecenia WHO i Polskiego Towarzystwa Onkologicznego:

• Aktywność fizyczna: co najmniej 30 minut ruchu dziennie⁷.

• Dieta: ograniczenie tłuszczów nasyconych, czerwonego mięsa, produktów wysoko przetworzonych.

• Utrzymanie prawidłowej masy ciała: BMI <25.

• Unikanie alkoholu i palenia: obydwa są klasyfikowane jako czynniki rakotwórcze przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC).

• Dbanie o sen i radzenie sobie ze stresem – przewlekły stres może wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego.

  
  

Edukacja, wsparcie i kampanie społeczne

Edukacja zdrowotna, regularne kampanie medialne oraz organizowanie bezpłatnych badań profilaktycznych skutecznie zwiększają świadomość społeczną. Inicjatywy takie jak Różowy Październik, Dzień Kobiet w Onkologii czy Rak nie boli – badaj się regularnie pokazują, że profilaktyka może być częścią codziennego życia.

Profilaktyka raka piersi i jajnika to nie tylko zestaw badań, ale cały styl życia oparty na świadomości, samodyscyplinie i regularnej kontroli stanu zdrowia. Im wcześniej nowotwór zostanie wykryty, tym większa szansa na wyleczenie. Każda kobieta – niezależnie od wieku – powinna znać swoje ciało, wykonywać badania kontrolne i nie lekceważyć sygnałów wysyłanych przez organizm.

Działanie "Czasoprzestrzeń Medialna Familiaris" dofinansowane ze środków budżetu państwa w ramach sprawowania opieki Senatu Rzeczypospolitej Polskiej nad Polonią i Polakami za granicą w 2025 roku w ramach konkursu „Senat – Polonia 2025”. Projekt „Polski Głos na świecie III” realizowany przy współpracy z Fundacją Wolność i Demokracja. Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Senatu RP oraz Fundacji Wolność i Demokracja